Moja babcia, Halina Bielawska od lat tworzy wycinanki inspirowane tradycją żydowską.
Papierowe wycinanki pełniły w kulturze żydowskiej rolę dekoracji domów, ale były też ściśle związane z religią. Babcia od kilkunastu lat uczy się tej sztuki pod okiem Moniki Krajewskiej, artystki, której twórczość skupia się na żydowskiej wycinance.
Babcia Halina wycina drobne kawałki papieru i powoli odsłania kształty: symboliczne motywy roślinne (winorośl, drzewo życia) i zwierzęce (jelenie, tygrysy, ryby, ptaki) oraz menory, korony i domy. Kształty płynnie łączą się, stanowiąc jedność na płaszczyźnie kartki. Pomiędzy nimi pozostają kawałki pustki w ciemnych kolorach tła. Te brakujące kawałki umożliwiają zobaczenie obrazów jakie się między nimi tworzą. Wycinanki są często symetryczne, powtarzające motywy w odbiciu złożonego na pół papieru. Praca nad każdą wycinanką zajmuje wiele godzin i jest rozłożona na wiele dni. Wycinanki na papierze są nie tylko obrazami, ale też zapisem precyzyjnych gestów nacinania papieru.
W moich pracach, które powstały w dialogu z pracami babci, powtarzam te wycięte, puste fragmenty w innych materiałach. Zostają one wycięte laserowo w tkaninie i sklejce. Wybieram tylko niektóre detale, zmieniam ich skalę i powiększam, odrywając je od pierwotnych obrazów i odkrywając w nich nowe układy i nowe konstelacje.
Nakładam ażurowość wycinanek na obiekty, które odnoszą się do codzienności. Parawan i zasłona sugerują wydzielanie przestrzeni, zasłanianie, są też lekkie i ruchome. A wycięte w ich płaszczyznach otwory wskazują na to, co jest poza nimi. Wycięte fragmenty nie tworzą w moich pracach konkretnych obrazów. W parawanie i tkaninach puste miejsca układają się w nieokreślone wzory i powtarzają się w rytmie odbicia, analogicznie jak w wycinaniu w złożonej na pół kartce papieru. W tych pracach pustka wskazuje na to, co jest poza nią. W wycinankach babci jest odwrotnie, to dzięki pustym kształtom wyłaniają się obrazy.
Tradycyjna żydowska wycinanka służyła dekoracji wnętrz, ale swoją symboliką miała też ochraniać dom. Precyzyjne wycinanie jest rodzajem kontemplacji kształtów i czasu. Gesty zasłaniania, odsłaniania i wydzielania oswajają i tworzą przestrzeń. Obrazy z wycinanek babci zamieniam na niedopowiedziane wzory powtarzające się w swoich odbiciach. Pochylam się nad szczegółami i gestami. Nasze gesty, mojej babci i moje, splatają się w tych chwilach pochylonych nad kartką papieru, splatają się w składaniu tkanin, przesuwaniu zasłon i w zaplataniu warkoczy.

 

Przestrzenniki – parawany służące do zarządzania przestrzenią. Można je dowolnie przesuwać i ustawiać, tworząc nowe podziały oraz funkcje. Mogą stać się schronieniem, ogrodzeniem lub tłem.

 

Chęć zanurzenia się w kolorach naprowadziła mnie do nakreślenia barwnych przestrzeni, które zapraszają do przebywania wśród kolorów. Za pomocą lekkich tkanin, które delikatnie przepuszczają światło, wydzieliłam koliste “pokoje”. W tych kameralnych wnętrzach o falujących ścianach można nie tylko zobaczyć kolor, ale też go poczuć. Barwy mogą być ulotne jak światło, ale też namacalne jak powierzchnia tkaniny. Kolory zwisających tkanin są zestawione z kolorami materacy, na których można usiąść lub się położyć, i które można zamieniać miejscami obserwując jak kolory reagują na siebie, jak się przyciągają lub odpychają.

Alicja Bielawska

 

Śnione w nocy w blasku dnia to instalacja stworzona specjalnie do wnętrza kawiarni Powidoki mieszczącej się w Muzeum nad Wisłą. Artystka wykorzystała bardzo wysokie wnętrze wprowadzając do niego dodatkową przestrzeń, która unosi się ponad głowami gości. Praca zbudowana jest z tkanin biegnących po nieregularnych łukach. Szyfony są zadrukowane przenikającymi się kolorami, które podkreślają ulotność podziałów. Odpowiedzią na rysunek falujących linii jest rytm wyznaczany przez ceramiczne kule. Artystka wprowadza kolory, które są równie materialne jak ulotne, wyznaczają rytmy i zmieniają się pod wpływem światła. Ta zmienność w zależności od pory dnia zwraca uwagę na rolę percepcji w odbiorze pracy.
Śniąc w nocy w blasku dnia wpisuje się w ramy wnętrza, ale jednocześnie otwiera architekturę na inne doświadczenie. Praca miała swój początek w rysunkach, a przeniesiona w przestrzeń sugeruje ruch i zakreśla fragmenty swoich trajektorii. Prześwitują przez nią wcześniejsze prace artystki a także traktaty o kolorach i graficzne partytury. Tytuł podkreśla role wyobraźni, intuicji i pamięci, które składają się zarówno na proces tworzenia pracy jak i na jej odbiór.

Powietrze nabiera barw

W Działaniu z kształtami Alicja Bielawska używa fragmentów swoich rzeźb, które zostają wprawione w ruch przez performerki. Ciała i obiekty istnieją tu na tych samych zasadach. Ruchy są zdeterminowane i wynikają z kształtów obiektów, które stworzyła i wybrała dla performerek artystka. Działanie z kształtami oparte jest na prostych ruchach, znanych i codziennych, które w połączeniu z fragmentami rzeźb tworzą nowe kompozycje i skojarzenia.

 

(fot. Frederik Gruyaert)

 

Galeria Labirynt w Lublinie, 2017

 

Wydaje się, że myślenie Alicji Bielawskiej o przestrzeni determinuje linia. Zarówno ta widoczna, jak i ta niewidzialna, będąca zaledwie śladem, tropem, który prowadzi od rysunku do rzeźby i odwrotnie. Artystka zapytana o to, co jest istotniejsze – rysunek czy realizacje w przestrzeni, zdecydowanie odpowiada, że takiego wyboru nie można dokonać. Obie te formy wyrazu istnieją równocześnie, wzajemnie się przenikając i uzupełniając. Różnica zawarta jest w skali działania. Rysunek to dla Bielawskiej czynność bardzo intymna, wymagająca skupienia i swoistej pracy z ciałem. Gest używania kredki czy ołówka wychodzi z wewnątrz, a ręka jest bezpośrednim przedłużeniem myśli, dosłownym przelaniem pomysłów na papier. Rzeźba natomiast najbardziej oddziałuje materiałem i rozmiarem realizacji. Artystka wychodzi poza papier i kreśli linie w przestrzeni – dosłownie i w przenośni. Jej prace opierają się na podziałach, a raczej na budowaniu struktur, zagarnianiu przestrzeni, wydzielaniu jej i łączeniu.
(…)
Linie są nie tylko kreślone na papierze i w przestrzeni, pojawiają się także na tkaninach, których artystka używa. Wykorzystuje tkaniny – zarówno gładkie, bawełniane i wełniane, jak i koce, pokryte zaprojektowaną przez siebie kratką. Ten najbardziej popularny w masowej produkcji motyw, z którym wszyscy się zetknęliśmy, staje się kartograficzną siatką powiązań. Wyprodukowana według pomysłu artystki tkanina jest unikatem – z potencjałem stania się produktem seryjnym. Pojawia się jako element rzeźb i realizacji przestrzennych, które balansują pomiędzy obiektem artystycznym a przedmiotem użytkowym.

 

Alicja Bielawska w rozmowie z Kristiną Aglają Skaldiną:

A.B. Kristina, porozmawiajmy o twoim ciele.

K.A.S. Dobrze.

A.B. Twierdzisz, że ruch nie jest powiązany z twoim ciałem, że podczas wykonywania performansu staje się on coraz bardziej abstrakcyjny. Być może to bardziej kwestia trajektorii niż samego ruchu?

K.A.S. Rzeczywiście, trenowałam swoje ciało tak, by stało się znacznie bardziej wrażliwe niż normalnie, bardziej niż u przeciętnego człowieka. Więc w pewnym sensie mogę tak nim sterować, by odbierało więcej informacji. Moje ciało może zrozumieć i przetworzyć te informacje, które są już w nim zawarte, ale ich nie używa. Używam tego co zapisane i powiedziane, ale jeszcze nie wcielone. Zatem w pewien sposób może tu chodzi o trajektorie, w końcu to wszystko co mamy, prawda?

A.B. Tak, według naukowców ruch cząsteczek jest całkiem istotny. Jednak to, co jest nawet ważniejsze, to badanie trajektorii tych ruchów.

K.A.S. Czy myślisz, że cząsteczki poruszają się intuicyjnie? To może mieć coś wspólnego z tym jak przekładasz swoje postrzeganie 3D na 2D twoich rysunków. Często wolisz rozłożyć kształty i zapisać je w innych wymiarach, używając bardziej przestarzałych technik niż komputerowe obrazowanie trójwymiaru.

A.B. Jeśli przez to rozumiesz moje wprowadzanie błędów, jako posługiwanie się intuicją, to tak. Te trójwymiarowe modele nigdy nie są poprawne, ale dla mnie działają. Może to jest też obecne w fizyce i badaniach matematycznych,zakładających próby, porażki, testy i sprawdzanie rzeczy po kilka razy zanim dojdzie się do właściwego rezultatu. Być może!

K.A.S. Może to jak bycie w psychodelicznym transie, gdy widzi się „naturalnie” tańczące jak w kalejdoskopie przed oczami geometryczne kształty?

A.B. Haha. Nie, myślę, że moje, jak je określasz, rysunki 2D i 3D są samostanowiące i są czymś zupełnie innym. One cię nie wciągają, nie tworzę w nich iluzji. Są raczej jak formy, które się wzajemnie obejmują.

K.A.S. Czyli chodzi bardziej o tworzenie kształtów, które odzwierciedlają otoczenie, w którym zbiega się ożywione i nieożywione?

A.B. Nie wiem. Myślę, że moje prace próbują wyciszyć ciało tworząc uczucia / poczucia, które mogą istnieć poza ciałem. A może ty mi powiesz o dziesięciu krokach do świadomego ciała, choć powinnam chyba spytać o to naszych buddyjskich sąsiadów?

 

Zmruż oczy patrząc na fragment posadzki. W centrum wzoru znajduje się mały kwadrat 5 x 5 cm. Od tego miejsca wzór rozszerzał się, falując, na cały budynek Palacu Ślubów, który zamykał się na planie kwadratu. Budynku już nie ma, pozostał pusty plac, a na półkach muzealnego magazynu resztki marmurowych płytek posadzki, które w sumie zajmują powierzchnię około 3 x 3 m. Posadzka znajdowała się w oszklonym holu. Wpływała w szpary między podłogą a ścianami.
Chciałam zrozumieć ten geometryczny porządek. Zaczęłam od rysowania wzoru na milimetrowym papierze. Miękka kreska ołówka rozmijała się z milimetrowymi kwadracikami. Wzór pęczniał i kurczył się na kartce zapadając mi w pamięć.
Punktem wyjścia jest kwadrat. Zamknięta forma. A ja chcę wyjść poza płaszczyznę podłogi. Chcę zarysować przestrzeń budynku. Chcę ją poczuć, dotknąć. Biorę do ręki drut, wyginam go w kształt kwadratu 30 x 30 cm, a następnie gnę go w różne strony. Z obrysu kwadratu tworzy się nieregularna przestrzeń pomiędzy pogiętymi liniami. Wyobraź sobie, że ten kształt, który trzymasz w ręce stopniowo powiększa się, aż stanie się dziesięć razy większy. Możesz swobodnie wejść do jego środka, obejść go. Metalowe linie zakreślają przestrzeń. Na takim modelu możesz ćwiczyć przechodzenie od płaskiej powierzchni do trójwymiarowej. Może ci się przydać na wypadek, gdy po miejscach zostaną tylko płaskie powierzchnie zdjęć. Kiedy optyczna iluzja wzoru posadzki nie będzie się już odbijała w lustrach. Ponownie zmruż oczy, gdy znikną detale, zostanie falowanie przestrzeni.

 

Tkanina i ceramika przynależą do sfery codzienności i dotyku. Są użytecznymi materiałami. Wyciągam je i nadaję im inny kształt. Wzór kratki jest rozciągnięty na wąskim pasie kilkunastu metrów. Ale najpierw były rysunki. Ręczne rysunki wzoru stały się podstawą utkanej tkaniny. W procesie przenoszenia rysunku na materiał pojawiły się błędy, niektóre fragmenty kresek rozmyły się w gradientach rastra. Kratka rozjechała się i wybrzuszyła.

Na tkaninie rozstawione są ceramiczne obiekty. Mogłyby być podstawkami lub podpórkami pod inne przedmioty, lub pod głowę czy rękę. Może się wydawać, że ich błyszczące powierzchnie miękko ugną się pod danym ciężarem, tak jak glina przyjmuje kształt nadawany przez ręce. A kolory roztopionego szkliwa rozlewają się po formach. Ale to złudzenie, kształty i powierzchnie zastygły.

Jest to sytuacja odpoczynku, oczekiwania. Pora popołudniowa, w której poruszamy się powoli określając podświadomie własny ruch względem innych punktów i ciał.

Alicja Bielawska

 

(fot. Frederik Gruyaert)

Galeria Starter, Warszawa, 2016

Rysunek na ścianie i lekka konstrukcja z metalowych rurek wypełniają wnętrze i otwierają je na inne perspektywy. Pomiędzy nimi rozciągają się kolory. Gdzieniegdzie leżą małe obiekty, niektóre mają miękkie powierzchnie, inne są twarde i gładkie. Rzeczy, które zapamiętują gesty i dotyk. My, którzy przypominamy sobie wrażenia.

W pracach Alicji Bielawskiej kształty i materiały ulegają poetyckiej transformacji. Podstawą jest uwrażliwienie na dotyk i kolor. Formy, które zapadły się gdzieś głęboko w pamięć, mają skrzywione proporcje i łatwo rozpadają się na części. Jest w jej rzeźbach próba dotknięcia fizyczności przedmiotów i uchwycenia przebłysków materialności. Intuicyjny proces łączy z przeczutymi prawami fizyki i matematyki, co uwidacznia się w rysunkach, gdzie struktura kształtów wpisuje się w pęczniejące lub kurczące się przestrzenie zamknięte w dwóch wymiarach kartki. 

Ceramiczne powierzchnie, metalowe drążki owinięte tkaninami, zwisające płaszczyzny tkanin, rysunki rozpięte na ścianach. Materiały i kształty przypominają o dotykanych kiedyś przedmiotach. Zapamiętane historie rozpadły się. Pozostałe fragmenty wymagają dorysowania połączeń. Ale nie stają się przez to bardziej czytelne. Podobnie jak linie łączące punkty gwiazd układają się w kształty, w których często trudno rozpoznać nazwy konstelacji. 

Przechodząc wokół rozmieszczonych w pomieszczeniu obiektów zwróć uwagę na swoje ciało. Jaki jest twój krok, szybki, wolny, wahający się? Jakie pozycje przyjmujesz oglądając prace, pochylasz się, przykucasz czy wspinasz na palce?

Na co zwracasz uwagę, na wnętrze czy na obiekty? A może na inne osoby, które znajdują się w tej przestrzeni?

Przedmioty wchodzą w relację między sobą i wnętrzem. Poruszając się między nimi zostawiasz za sobą linię kroków. Przedmioty są punktami odniesienia, szukasz między nimi połączeń albo skupiasz się na pojedynczych obiektach. Może w myślach przestawiasz je gdzieś indziej, znajdując dla nich lepsze miejsce.

Za sto tysięcy lat układ gwiazd będzie inny niż ten, który znamy. Może ktoś zobaczy w nich konstelacje i nada im imiona.

Alicja Bielawska